Stella Maris

17.09.2010 - 23h
Maastricht, Onze Lieve Vrouwebasiliek
Info & tickets: Musica Sacra, Maastricht


Programma
Sinds het vroege christendom wordt Maria geprezen om haar haast eindeloze reeks deugden als Maagd (Beata Maria Virgo), als Moeder (Mater Salvatoris), als Heilige (Sancta Maria), als Troosteres (Consolatrix) als de Sterre der Zee (Stella Maris), ... De Litanie van Loreto prijst Maria met meer dan veertig deugden. Keuze te over dus voor een devoot priester-zanger-componist uit de vijftiende eeuw om haar in alle mogelijke 'toonaarden' een- en meerstemmig te bezingen in onze Europese kerken, kloosters en kathedralen.

Johannes Ghiselin Verbonnet, die in 1504 kapelmeester was te Maastricht,  opent elk deel van de tijdens dit concert te horen mis met het herkenbare thema ontleend aan zijn vierstemmig hoofs liefdeslied Ghy syt die werste boven al. Hij parodieert hiermee een profaan liefdeslied dat hulde brengt aan de zuivere hoofse liefde, en transponeert het auditief herkenbaar naar het misordinarium. Vooral het sterke verlangen naar het onvervulbare -in de muziek verklankt door vele klagende dissonanten- krijgt in deze vierstemmige mis een transcendente betekenis. Zo verbindt hij, zoals alle middeleeuwers, het tijdelijke aan het eeuwige, het profane aan het religieuze en omgekeerd.
Deze Missa Ghy syt die werdste boven al, waarvan geen Sanctus en Agnus Dei bewaard bleven,  klinkt intiem en sereen maar ook fris en ontroerend; er is aandacht voor afwisseling door bewust en creatief in te spelen op de inhoudelijke diepgang van deze ordinariumteksten, gekoppeld aan de Mariale 'liefdespoëzie'. Tussen deze misdelen in plaatst dit programma enkele gekende Mariagezangen zoals Magnificat en Salve Regina, zowel in hun oudste gregoriaanse gedaante als in hun goed uitgebalanceerde polyfone bewerking van Jacob Obrecht, die ook even in Maastricht vertoefde.

Voor de gregoriaanse gezangen doorheen dit programma put Psallentes♀ uit enkele boeiende lokale bronnen. In de loop van de vijftiende eeuw werden voor de basiliek O.L.Vrouwe Sterre der Zee te Maastricht enkele prachtige antiphonaria en graduale's gemaakt. Zij vormen een zeer tastbare getuigenis van de rijkdom waarmee de liturgie in de Maasstad gevierd werd. De boeken bevatten respectievelijk officiegezangen en misgezangen, met vanzelfsprekend extra aandacht voor de verschillende Mariafeesten hoger genoemd. Met het oog op deze Maria-devotie grijpen veel gezangen terug op thema's uit het Hooglied. Tussen Maria en het Hooglied komt zo ook in deze liturgie een bijzondere relatie naar voor. Uit een Tongerse bron werd een sequens genomen die het thema van Maria Sterre der Zee expliciteert: het Stella Maris. Op die manier worden de twee belangrijkste toewijdingen van de basiliek geëvoceerd: liturgisch aan Maria Tenhemelopneming (15 augustus), en als devotie aan Maria Sterre der Zee (10 oktober).